Bathinda News: ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਕੇਵਲ ਛੱਤੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ-ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਾਰੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਉਸ ਕੁਦਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਜਾਣਾਂਗੇ ਜੋ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
❖ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਚਾਰਾ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ (Nectar) ਅਤੇ ਪਰਾਗ (Pollen) ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੀ ਫਸਲ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਸੰਦੀਦਾ ਫਸਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਗ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅੰਬ, ਜਾਮਣ, ਬੇਰੀ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਨਿੰਮ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਚਾਰੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਧਨੀਆ, ਅਜਵਾਇਣ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਕਪਾਹ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣ ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਾਰਾ ਮਿਲ ਸਕੇ।
❖ ਜੰਗਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਟਾਂ ਅਤੇ ਬੰਜਰ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ‘ਤੇ ਉੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੰਗਲੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਚਾਰੇ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹਨ। ਗੁੱਲ-ਮਹਿੰਦੀ, ਕਾਸਨੀ, ਕਰੀਲਾ ਅਤੇ ਅਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਪਰਾਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਦ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
❖ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਭੀੜ (Hornet) ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਭੌਰੇ ਜਾਤੀਆਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਭੱਖਣਾ (Bee-eater bird) ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਫੜ ਕੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡੱਡੂ ਵੀ ਛੱਤੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਮੱਖੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਕੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਛੱਤਿਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤੇ ਵੱਡੇ ਨਾ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱਖੋ।
❖ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ‘ਤੇ ਅਸਰ
ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ‘ਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਆਰਗੈਨੋਫਾਸਫੇਟ ਅਤੇ ਨਿਓਨੀਕੋਟੀਨੋਇਡ ਸਮੂਹ ਦੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਬੋਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਛਿੜਕਾਅ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਛੱਤੇ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਲਿਜਾ ਸਕਣ।
❖ ਲਾਭਦਾਇਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ
ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜੀਵ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਾਗਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਾਗਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੀੜੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੇਡੀਬਰਡ ਬੀਟਲ ਅਤੇ ਲੇਸਵਿੰਗ ਕੀੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
❖ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣਾ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਲ ਭਰ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਚਾਰਾ ਯਕੀਨੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਨ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਓ। ਬੋਗਨਵੀਲੀਆ, ਗੁਲਾਬ, ਰਾਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਲੈਂਟਾਨਾ ਅਜਿਹੇ ਬੂਟੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੁੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਂਹ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਦੋਹਰਾ ਫਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਛੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਛਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੀ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਕੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ, ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੇਤੀ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਮਧੂ-ਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨੂੰ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿੱਤਾ ਬਣਾਈਏ।
ਡਾ. ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਟੈਕਨੀਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਠਿੰਡਾ
👉ਹੋਰ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ Link ਉੱਪਰ Click ਕਰੋ।
Whatsapp Channel 👉 🛑https://whatsapp.com/channel/0029VbBYZTe89inflPnxMQ0A
Whatsapp Group👉 🛑https://chat.whatsapp.com/EK1btmLAghfLjBaUyZMcLK
Telegram Channel👉 🛑https://t.me/punjabikhabarsaarwebsite
☎ਨਿਊਜ਼ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਲਈ ਸਾਡੇ whatsapp number +91 98786-15057 ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
